P.F.C. (PYKE) KOCH

Biografie

P.F.C. (PYKE) KOCH
1901 Beek (Nederland) - 1991 Wassenaar (Nederland)

Pieter Frans Christiaan Koch werd op 15 juli 1901 geboren in Beek (Gld.) als enige zoon van de plaatselijke huisarts. Op het Nijmeegse gymnasium kreeg hij de bijnaam Pyke, die hij zijn leven lang als voornaam voerde. In 1920 begon hij in Utrecht aan een rechtenstudie, maar in de zomer van 1927 brak hij die vlak voor het doctoraalexamen af om zich volledig aan het schilderen te wijden. Utrecht bleef zijn woonplaats.

Koch cultiveerde het beeld van de volstrekte autodidact, al kreeg hij advies van Erich Wichman en volgde hij colleges over schildermaterialen aan het Kunsthistorisch Instituut. Zijn debuut in 1928 bij De Onafhankelijken, met Dolores' ontbijt en Vrouw met grammofoon, maakte grote indruk op de kritiek. Kenmerkend voor zijn werk is de combinatie van een uiterst precieze, bijna oudmeesterlijke weergave van huid, stof en steen met een sterk geformaliseerde opbouw: frontale figuren in een ondiepe, toneelachtige ruimte, samengesteld uit geobserveerde details in plaats van naar model geschilderd. Rond 1930 koos hij zijn onderwerpen aan de randen van de geordende samenleving: achterbuurten, kermistaferelen en prostituees, die hij de allure van godinnen gaf. De invloed van de Neue Sachlichkeit, van de Duitse film en van het freudiaanse gedachtegoed van zijn zwager August Stärcke is daarin merkbaar.

Bertha van Antwerpen en De schiettent, beide uit 1931, vestigden zijn reputatie; het laatste werk werd door Rotterdamse notabelen aangekocht en aan Museum Boymans geschonken. Met Willink, Hynckes, Ket en Schuhmacher vormde Koch de kern van het magisch realisme, de dominante stroming van de jaren dertig. Hij was de enige van hen die zich in die term herkende en gaf er een eigen definitie aan: het magisch realisme bedient zich van voorstellingen die wel mogelijk, maar niet waarschijnlijk zijn.

In 1934 trouwde hij met jkvr. Heddy de Geer. Langdurige verblijven in Florence tussen 1937 en 1939 verdiepten zijn bewondering voor Mantegna en Piero della Francesca. Zijn fascistische sympathieën in de jaren dertig en zijn kortstondige NSB-lidmaatschap tijdens de bezetting leverden hem in 1950 een tentoonstellingsverbod van een jaar op. Het naoorlogse werk werd lichter en kleuriger, met hoogtepunten als Vrouwen in de straat (1962–1964) en Souvenir d'un songe (1966). Met De koorddanser (1982) besloot hij bewust zijn oeuvre.

Door zijn arbeidsintensieve techniek en onverbiddelijke zelfkritiek bleef dat oeuvre klein: over 55 jaar niet meer dan zo'n 120 schilderijen en 65 tekeningen, aangevuld met postzegelontwerpen, theaterdecors en de lantaarns in de Utrechtse binnenstad. Koch was niettemin jarenlang de duurst betaalde schilder van Nederland. Hij overleed op 27 oktober 1991 in Wassenaar. Zijn werk bevindt zich in alle belangrijke Nederlandse museale collecties.