C. (CORNELIS) SPRINGER De Westerkerk te Enkhuizen bij zomer

Olieverf / Paneel: 49,5 x 39 cm


Beschikbaar, prijs op aanvraag
  • Dit object kan bekeken worden in onze gallery
  • Bel ons voor meer informatie: +31 26 361 1876
  • Wereldwijde verzending mogelijk

Details

In 1864 bezocht de Amsterdamse schilder Cornelis Springer voor het eerst Enkhuizen. De stad werd vervolgens een belangrijk onderwerp: hij maakte er ruim vijftig schilderijen, naast aquarellen en tekeningen. We kijken langs de Westerstraat naar de Westerkerk. De kerk rijst hoog boven de omringende huizen uit. Boven het rijk versierde oostportaal uit 1603 bevindt zich een groot gotisch venster; rechts daarvan staat een slank traptorentje met een spitse bekroning. Links zien we de sierlijke gevel van de Westfriese Munt, uit 1611. Springer schilderde het pleintje voor de kerk als een theaterdecor, beschenen door een theatraal strijklicht. Het toneel wordt omzoomd door oude gevels en hoge bomen. Op de voorgrond heeft Springer een levendig, marktachtig tafereel geschilderd. De figuren lijken als figuranten ieder hun eigen rol te spelen. Vrouwen zitten en staan bij manden met koopwaar, voorbijgangers blijven praten en een man houdt een paard bij zich. Links zitten twee vrouwen bij een houten bank. Het zonlicht valt op de bestrating en de gevels links, terwijl de bomen en delen van de kerk in de schaduw liggen. Daardoor krijgt de plek een besloten, zomerse sfeer.

Opvallend is het gedetailleerde realisme waarin Springer werkte. Je kunt de bakstenen in de gevels en de klinkers in de straat tellen. Toch was Springer niet geïnteresseerd in een letterlijke afbeelding, maar in de sfeer van een oude Hollandse stad. Hij was steeds op zoek naar steden met een mooie zeventiende eeuwse architectuur om een ideaalbeeld te geven van een oude Hollandse stad. De ooit welvarende VOC-stad Enkhuizen stond vol met schilderachtige oude gebouwen.

Zoals zoveel schilders maakte Springer eerst buiten schetsen, die hij later in zijn atelier uitwerkte. Het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen bewaart een krijttekening met dezelfde voorstelling als ons schilderij. Deze voorstudie voor dit schilderij komt in detail overeen, behalve dat de figuren op het pleintje niet op dezelfde manier op het schilderij terechtgekomen zijn. Op de voorstudie is goed te zien hoe Springer te werk ging. Het stadsgezicht werd achteraf aangekleed met figuren die het tafereel tot leven brengen. In zijn atelier werkte hij zijn gedetailleerde schetsen uit tot een compositie, vaak eerst in een houtskooltekening op het formaat van het schilderij. Springer besteedde veel aandacht aan zijn figuren: hij tekende ze afzonderlijk naar model en schilderde ze vevolgens in zijn stadsgezichten. Die voorbereiding is ook zichtbaar in zijn bewaard gebleven schetsboeken. Het Rijksmuseum bezit bijvoorbeeld studies van zittende en staande vrouwen, een vrouw in verschillende houdingen en figuren bij een mand.

Vaak maakte Springer het schilderij net iets mooier dan de stad in werkelijkheid was. Enkhuizen was in de 19de eeuw een stad in verval. Al eerder in de 19de eeuw had de schrijver Jacob van Lennep de stad bezocht en beschreven. ‘De stad rondwandelende, vonden wij dezelve in een bedroevend en diep verval’, schreef hij. Hij zag gebouwen die dreigden in te storten en half gesloopte straten. De overgebleven huizen stonden soms alleen: ‘als treurden zij eenzaam op een kerkhof.’ Waar vroeger grote gebouwen hadden gestaan, zag hij weiden met vee. De Franse cultuurhistoricus Henry Havard, die in de zomer van 1873 met een tjalk over de Zuiderzee reisde, beschreef Enkhuizen als volstrekt uitgestorven. ‘De straten waren leeg, hele wijken waren ten prooi gevallen aan de slopershamer en de ooit zo drukke vissershaven kampte met de gevolgen van de verzanding.’ De meest lucratieve inkomstenbron was in die tijd niet langer handel en visserij, maar de verkoop van puin van gesloopte huizen, volgens een Engelse bezoeker. Springers schilderij lijkt realistisch, maar hij beeldde Enkhuizen af als de levendige, bloeiende, welvarende stad die het al lang niet meer was.

Titel
De Westerkerk te Enkhuizen bij zomer

Materiaal & Techniek
Olieverf / Paneel

Afmetingen
Hoogte: 49,5 cm

Breedte: 39 cm

Signatuur
Rechtsonder gesigneerd "C. Springer"

Provenance
Collectie J.C. van Pappelendam, Amsterdam. Rechtstreeks aangekocht bij de kunstenaar voor f. 300 op 19 aug. 1965

Veiling Fred. Muller, Amsterdam, 14 dec. 1937, lot 11

Kunsthandel P.A. Scheen, Den Haag

Veiling Sotheby's/Mak van Waaij, Amsterdam 16 jun. 1975, cat. 247, lot 526

Particuliere collectie Nederland

Literatuur
W. Laanstra, H.C. de Bruijn, Dr J.H.A. Ringeling, "Cornelis Springer (1817-1891)", Utrecht 1984, p. 148, no. 65-7 (afb. in spiegelbeeld)

A. Ligthart, 'Door het oog van Cornelis Springer. Een ontdekkingstocht langs de steden van de Zuiderzee', Enkhuizen 2015, p. 66, no. 64 (afb.)

Datering
1865

Categorie
Schilderijen

Over C. (CORNELIS) SPRINGER