C.T.M. (KEES) VAN DONGEN 1877 Delfshaven (Nederland) - 1968 Monte Carlo (Monaco) Dora
Olieverf / Doek: 54,5 x 45,5 cm
- Dit object kan bekeken worden in onze gallery
- Bel ons voor meer informatie: +31 26 361 1876
- Wereldwijde verzending mogelijk
Details
Dit portret is op het oog heel realistisch geschilderd. Als je beter kijkt, is dat helemaal niet zo. Groene vlekken modelleren het gezicht, de ogen zijn te groot en de wangen te rood. De manier van schilderen die Van Dongen in zijn tijd als een van de voormannen van het fauvisme had ontwikkeld, heeft hij altijd behouden, maar zonder dat het opvalt. Dora poseert bijna alsof ze een pasfoto laat maken. Haar grijze ogen kijken ons recht aan, maar zonder iets te zien. Zij is, zoals de vrouwen van Kees van Dongen vaak zijn afgebeeld, een object van pure schoonheid geworden. Hier heeft hij zelfs alles wat van haar schoonheid af zou leiden, weggelaten: geen sieraden, geen mooie stoffen, geen bont. Door die uiterlijke tekenen van status weg te laten, verschuift de aandacht volledig naar huid, kleur en blik.
Kees van Dongen was een van de Nederlandse kunstenaars die aan het begin van de twintigste eeuw vernieuwing zochten in Parijs, de toenmalige hoofdstad van de kunst. In tegenstelling tot zijn collega’s ging hij er niet meer weg. In 1905 nodigde Picasso hem uit om te wonen en te werken in een atelier in het legendarische ateliergebouw Bateau-Lavoir in Montmartre. In dat centrum van de avant-garde ontwikkelde Van Dongen zich tot een vernieuwer van kleur en toets, op de weg die zijn landgenoot Van Gogh had gewezen. Hij sloot zich aan bij het fauvisme, een stroming die in deze tijd kort maar hevig bloeide. Schilders als Matisse, Rouault en De Vlaminck schilderden hun onderwerpen in felle, ongemengde kleuren die nauwelijks nog verband hielden met het onderwerp. Samen met hen exposeerde Van Dongen in 1905 op de legendarische Salon d’Automne, waar de beweging haar naam kreeg. Door hun schijnbaar ongeremde, wilde manier van schilderen werd deze groep kunstenaars door een criticus ‘Fauves’ genoemd: wilde beesten. Door zijn bravoure, in combinatie met een groot talent en kleurgevoeligheid, werd Van Dongen al snel een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het fauvisme.
De meeste fauvisten schilderden landschappen. Voor Van Dongen werd het portret echter zijn belangrijkste onderwerp. Hij schilderde vrouwen uit de demi-monde, maar toen zijn bekendheid toenam ook steeds meer dames uit de high society en beroemdheden. Hij werd wereldberoemd met zijn portretten van vrouwen met hun kenmerkende grote zwart omrande ogen. Van Dongen werd de societyschilder van Frankrijk en een spil in de artistieke Parijse kringen van kunst en mode. Zijn huizen en ateliers waren trefpunten van de artistieke ‘beau monde’.
Nadat de bruisende Roaring Twenties in mineur waren geëindigd door de depressie van 1929, had Van Dongen zich enkele jaren bewust uit de publiciteit teruggetrokken en exposeerde hij niet. Hij verkocht liever niets dan zijn werk onder de prijs weg te doen. In de jaren dertig was hij weer helemaal terug: de opdrachten voor portretten stroomden binnen.
Over het schilderen van portretten van vrouwen uit de high society zei de kunstenaar ooit gekscherend: “Alle vrouwen hebben hun schoonheid en charme die ik verheerlijk… grote ogen… lange wimpers, satijnzachte of matte huid… parels en briljanten… En de glans van satijn en fluweel, de zachtheid en warmte van bont. Je moet een schilderij willen aanraken, zodat het een genot is voor alle zintuigen. Een schilderij moet iets zijn dat opwindend is en het leven verheerlijkt… het mooie van onze tijd is dat je alles kunt mengen, alles kunt combineren, alles kunt vermengen: het is echt het tijdperk van de cocktail.”
De identiteit van Dora is onbekend, maar zij was zeker een van de societyvrouwen die hij in opdracht schilderde. Anders dan in veel van zijn portretten ontbreken hier echter de juwelen en weelderige kleding. Daardoor kon Van Dongen vrij spelen met kleur in de huid, de groene schaduw en de fel getinte wangen; elementen die herinneren aan zijn fauvistische oorsprong. Dit werk toont hoe hij, ondanks zijn commerciële succes, trouw bleef aan de gedurfde kleur- en vormopvattingen van zijn jeugd. Achter de elegante façade schuilt nog altijd de ‘wilde’ schilder van 1905.
Breedte: 45,5 cm
Kunsthandel G.J.Scherpel b.v., Bussum (na 1973)
Christie's, London, veiling 19 mei 1978, lot 51
Sotheby's, London, veiling 1 juli 1981, lot 213
Galerie Taménaga, Tokyo, Japan
Ise Cultural Foundation, Tokyo (verworven via bovenstaand in juni 1982)
Sotheby's, New York,veiling 6 november 2003, lot 169
Particuliere collectie Rennes, Frankrijk
Opera Gallery, New York
Particuliere collectie New York, verworven via bovenstaand (2004)
Tokyo, Printemps Ginza, World Great Masters Exhibition from the collection of the Isa Coll. 23 April - 26 May, 1987 no 31 (coll ill)
Kumamoto Prefectural Museum of Art, Masterpieces from the Ise Collection, 100 years of Modern Painting (from Impressionism to Pop Art , 18 April - 16 May 1993 no 31 (coll ill)
Sapporo, Akarenga Hall Gobankan-Seibu, 11 June - 11 July, 1993
Attestation will be included in the forthcoming Van Dongen Digital Catalogue Raisonné, currently being prepared under the sponsorship of the Wildenstein Plattner Institute, Inc.
Over C.T.M. (KEES) VAN DONGEN
Kees van Dongen, schilder pur sang van vrouwen en vertier
Cornelis Theodorus Marie van Dongen (Delfshaven, 26 januari 1877 - 28 mei 1968, Monte Carlo) was een Nederlands-Franse kunstschilder. Hij maakte deel uit van de stroming die wordt aangeduid met de term Fauvisme. Andere schilders die tot deze stroming behoorden waren onder andere Matisse, De Vlaminck, Bracque en Dufy. Kenmerkend voor deze kunstenaars is het gebruik van felle onvermengde kleuren. De als Nederlander geboren Van Dongen bracht een groot deel van zijn leven door in Frankrijk en verkreeg ook het Franse staatsburgerschap.
Kees van Dongen werd geboren in Delfshaven in een gezin van vier kinderen. Zijn vader was eigenaar van een mouterij. Een mouterij is een fabriek waar van graan mout wordt gemaakt. Mout wordt onder andere gebruikt voor het maken van bier. Het bedrijf lag naast het huis waar Kees opgroeide. Aan de voor- en achterkant van het huis was water. Door het raam had men zicht op de boten die in het water lagen. Het licht, de kleur en het leven in de stad bepaalden het lot van de schilder Van Dongen al vanaf zijn jeugdjaren. Al vroeg werd ook het tekentalent van Kees ontdekt. Er was echter geen geld voor een degelijke kunstopleiding. Vanaf zijn veertiende moest Kees aan het werk.
Tussen 1896 en 1898 volgde hij in de avonduren lessen aan de Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen (tegenwoordig de Willem de Kooning Academie). Deze was gelegen aan de rand van de rosse wijk van Rotterdam waar veel zeelui kwamen. Deze en de prostituees en danseressen vormden het onderwerp van veel van Van Dongens werken. Het was een levendige buurt met koffiehuizen, bordelen, snoepkramen, kortom een boeiende omgeving voor een aankomend kunstenaar.
In 1897, twintig jaar oud, vertrok Van Dongen naar Parijs. Daar kon hij ternauwernood in zijn onderhoud voorzien. Hij verbleef in het atelier van de schilder Siebe ten Cate in Montmartre. Na vanaf 1898 korte tijd terug te zijn geweest in Rotterdam, waar hij zich wijdde aan illustraties voor het Rotterdams Nieuwsblad, vestigde Van Dongen zich vanaf 1900 permanent in Parijs. Daar hield hij zich aanvankelijk bezig met tekenen en het illustreren van tijdschriften. Zijn vlotte tekenstijl gaat moeiteloos over in een schildertrant die hem brengt in het milieu van de Franse fauvisten. Deze stroming toont haar werk voor het eerst op de Salon d'automne van 1905 waar ook werk van Kees van Dongen te zien was.
Het fauvisme was voor die tijd een nieuw fenomeen. Het was een veel expressievere manier van schilderen dan tot dan toe werd toegepast. Vooral het gebruik van pure onvermengde kleuren is kenmerkend voor de fauvisten. Van Dongen bevindt zich in Parijs tussen de Fransen en ontwikkelt een eigen identiteit. Zijn werk is niet zozeer Frans gericht, zoals dat van zijn Parijse collega's, als wel internationaal gericht. Hij bezoekt Spanje, Marokko, Tunesië, Egypte en Nederland. Zijn werk verschilt daardoor van de meer nationalistische kubistische kunst van de Fransen. Het werk van Van Dongen is duidelijk beïnvloed door de verschillende culturen waarmee hij kennis heeft gemaakt.
Eenmaal gesetteld in Parijs betrekt Van Dongen een groot atelier in Montparnasse, waar hij niet alleen zijn kunstvrienden ontvangt, maar ook danspartijen organiseert. Inmiddels is hij een gevierd kunstenaar geworden. Het culturele leven in Parijs valt min of meer stil door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Na afloop van deze oorlog komt het leven in Parijs in volle vaart op gang en weet Van Dongen de aandacht op zijn werk te vestigen.
Hij maakt grote portretten van mensen uit de filmwereld en het theater waarmee hij veel succes oogst. Van Dongen betrekt een nog groter atelier. De feesten en partijen die hij daar geeft spelen een belangrijke rol in de manier waarop hij als kunstenaar naar buiten treedt. Hij is op het toppunt van zijn roem en geniet van dit leven. Hij heeft de opdrachten voor het uitzoeken. In 1929 wordt hij tot Fransman genaturaliseerd. Hij schildert in de jaren twintig vooral portretten in de mondaine kringen van Parijs. Van Dongen was inmiddels meer Fransman dan Nederlander geworden.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog probeerde Van Dongen zoveel mogelijk door te gaan met schilderen. Hij trok zich niet teveel aan van de omstandigheden. Ook na de oorlog bleef hij actief als kunstschilder, terwijl hij zich ook nog altijd bezighield met het maken van grafisch werk. Hij lithografeerde en illustreerde vele boeken. Van Dongen bleef tot op hoge leeftijd actief als kunstenaar en nam deel aan het uitgaansleven.
Zijn werk is tegenwoordig, behalve in particuliere collecties, te vinden in Museum Boymans-van Beuningen in Rotterdam, het Haags Gemeentemuseum, het Stedelijk Museum in Amsterdam en het Stedelijk van Abbe Museum in Eindhoven.
Als er een onderwerp is dat deel uitmaakt van het werk van Van Dongen is het wel 'de vrouw'. Hij noemde vrouwen 'het mooiste landschap'. Zijn tekeningen van meisjes uit de rosse buurt van Rotterdam veroorzaakten een schandaal. Werken van naakte vrouwen werden in 1949 van een tentoonstelling in Boymans-van Beuningen verwijderd vanwege het rumoer dat erover was ontstaan. Hij schilderde de vriendin van Picasso en maakte lithografische affiches van Brigitte Bardot. Vaak portretteerde hij vrouwen in felle kleuren en met grote ogen. Ook zijn naakten zijn zeer bekend geworden.
