Invallend zonnetje Invallend zonnetje

J.H. (JOHAN) VAN MASTENBROEK 1875 Rotterdam - 1945 Rotterdam Invallend zonnetje

Olieverf / Doek: 70,5 x 100 cm


Beschikbaar, prijs op aanvraag
  • Dit object kan bekeken worden in onze gallery
  • Bel ons voor meer informatie: +31 26 361 1876
  • Wereldwijde verzending mogelijk

Details

‘Ik kon staan smullen van de heerlijke wolkenformaties en van den aan kleuren zoo rijken strijd tusschen de zon en de wolken’, zei Johan van Mastenbroek. Het lijkt alsof hij over ons schilderij sprak. Hier zien we het moment waarop een straaltje zon het hele stadsgezicht tot leven brengt. Allerlei details springen naar voren als het zonlicht ze raakt. Het wasgoed dat hangt te drogen op een binnenvaartschip, de lantaarnpalen op de brug in de verte, zelfs de meeuwen rechts op het schilderij vangen het licht. Het grote vlak van het water licht op in de zon met als blikvanger het witte schip met de blauwgroene boord dat weerkaatst in de golfjes van de haven. De grootste lichte plek bevindt zich niet precies in het midden, maar links daarvan. Dat asymmetrische accent brengt beweging in de compositie.

“De liefde voor Rotterdam heb ik altijd behouden”, zei Johan van Mastenbroek aan het eind van zijn leven. Dat is goed te zien aan dit gezicht op een oud stukje van Rotterdam. We zien de Nieuwehaven met aan het einde de Pakkenbrug. Er is echter iets heel bijzonders aan dit schilderij. Toen Van Mastenbroek dit schilderij maakte, bestond dit deel van Rotterdam niet meer. Vier jaar eerder was de historische binnenstad van Rotterdam grotendeels verwoest tijdens het bombardement van 14 mei 1940. De bebouwing rond De Nieuwehaven, zoals we die op dit schilderij zien, was verdwenen. In de jaren ‘50 zou de hele haven zelfs worden gedempt.

Dit schilderij moet zijn gemaakt op basis van oude schetsen. Die werkwijze had Van Mastenbroek altijd al gevolgd. Zijn geboortestad Rotterdam, was zijn favoriete onderwerp en hij reisde er elke week naartoe om daar te tekenen en te schetsen. Die voorstudies werkte hij later in zijn Scheveningse villa uit: “Ik genoot altijd dubbel: eerst wanneer ik het buiten zag en teekende en naderhand thuis, wanneer ik het schilderij of de teekening uitwerkte”.

Van Mastenbroek werd in 1942 gedwongen zijn Scheveningse villa te verlaten, toen de kust werd ontruimd om plaats te maken voor de aanleg van de Atlantikwall. In 1943 keerde hij terug naar Rotterdam, waar hij twee jaar later overleed. Hij vertelde in die laatste jaren: ‘Het huis is natuurlijk tjokvol maar ik heb mijn levenswerk van zestig jaren rondom mij en bij tijden kan ik rustig mijn schetsen uitwerken. Daarvan heb ik er nog zoveel, die nog uitgewerkt moeten worden.’

Hij ging vaak vrij om met de werkelijkheid. De binnenhavens van Rotterdam waren al breed, maar Van Mastenbroek maakte de ruimte nog groter om de wolkenlucht en het effect van het invallende zonlicht meer ruimte te geven. Kaden konden breder worden, huizenrijen konden verder uiteen komen te staan en boten werden verplaatst als dat de compositie ten goede kwam. Zijn schilderijen zijn dus geen exacte afbeeldingen van de stad. Zij geven een overtuigende, maar door de schilder geordende indruk van Rotterdam. De titel van ons schilderij is dan ook Invallend zonnetje, en niet Gezicht op de Nieuwehaven, om aan te geven waar het hem om ging.

Van Mastenbroek maakte het doek aan het einde van zijn leven. Zijn stijl bleef schatplichtig aan de oudere generatie van de Haagse School. Hij werd vaak vergeleken met Jacob Maris en soms zelfs de ‘kleine Maris’ genoemd. Hoewel kunstcritici zijn werk in latere jaren soms ouderwets noemden, bleef zijn manier van schilderen niet stilstaan. De verfbehandeling is hier lichter en opener dan in zijn vroegere havengezichten. De lucht bestaat uit dunne lagen parelgrijs, blauwgrijs en gebroken wit, waarbij de structuur van het doek soms doorheen te zien is. In het water gebruikte hij korte, nerveuze toetsen. Tegen de gedempte grondtoon zette hij enkele heldere accenten: turkoois langs een scheepsrand, helderblauw in een jas en het wit van de meeuwen. Het licht is nergens scherp omlijnd, maar ontstaat uit kleine toonverschillen. Zo wist Van Mastenbroek het vluchtige ogenblik waarop zonlicht door een buiige lucht breekt te vangen als een volbloed impressionist. Door het jaartal 1944 krijgt dat licht een onverwachte lading. Hoe echt het ogenblik ook aanvoelt, het havengezicht is samengesteld uit oude schetsen en herinneringen. Van Mastenbroek liet een verdwenen stukje Rotterdam nog eenmaal oplichten.

Artiest
J.H. (JOHAN) VAN MASTENBROEK1875 Rotterdam - 1945 Rotterdam

Titel
Invallend zonnetje

Materiaal & Techniek
Olieverf / Doek

Afmetingen
Hoogte: 70,5 cm

Breedte: 100 cm

Signatuur
Rechtsonder gesigneerd "J.H. v. Mastenbroek"

Provenance
Particuliere collectie Nederland

Datering
1944

Categorie
Schilderijen

Over J.H. (JOHAN) VAN MASTENBROEK

Johan Hendrik van Mastenbroek, door sommigen wel eens de Breitner van Rotterdam genoemd, wijdde zeer veel schilderijen en aquarellen aan de Maasstad. De kunstwerken getuigen alle van de grote interesse die Van Mastenbroek aan de dag legde voor de wisseling van de seizoenen en de invloed daarvan op de mensen en hun bezigheden in de stad. Evenals Breitner koos Van Mastenbroek voor arbeiders achter sleperskarren, passanten, paard en wagen op de kades, varende of aangemeerde binnenvaartschepen, haventaferelen en dergelijke. Het ging Van Mastenbroek om de stemming die de havenstad op een bepaald moment van het jaar uitstraalde uit te beelden en te laten zien op welke wijze de bewoners zich in de stad bewogen. Een realistische weergave van de omgeving was daarbij belangrijk. Het geeft ons nu een prachtig inzicht in het oude Rotterdam. De introductie van graanelevatoren in de haven van Rotterdam vond plaats in 1905. Havenarbeiders vreesden voor hun baan, wat tot stakingen leidde. Door de aanhoudende economische groei en werkgelegenheid bleken deze zorgen niet nodig en nam de vraag naar havenarbeid juist toe. In 1906 was de uitbreiding van de havencapaciteit met de bouw van de Maashaven een feit. In deze haven werden elevatoren en een grote graansilo geïnstalleerd. Van Mastenbroek schrijft in zijn herinneringen het volgende: "De graanelevatoren waren niet alleen een mooi onderwerp voor een schilderij, maar ze konden ook op een heel andere manier gezien worden als een factor van maatschappelijke betekenis, zoals bleek toen er werkstakingen ontstonden onder de bootwerkers die zich in hun bestaan bedreigd voelden door de invoering van deze mechanische manier van lossen." In 1921 leek deze technologische innovatie niet langer weerstand op te roepen. Het schilderij van Van Mastenbroek getuigt hiervan. Een groep bootwerkers baant zich een weg naar de liften. Links staan enkele fabrieksgebouwen en de graansilo; rechts in de verte is de Nieuwe Maas. Zoals Glavimans terecht opmerkte, hield Van Mastenbroek zijn schilderijen meestal in één toon, verlevendigd met accenten van krijt, cadmiumgroen en "frisse blauwen". De korte schaduwen achter de arbeiders en de locatie wijzen op een zonsondergang in de ochtenduren. De schittering van de zon komt tot uiting in korte, blauwgele vleugjes in de lucht, die doen denken aan de opvattingen van luministen. Dit imposante schilderij werd bekroond met een zilveren medaille op de tentoonstelling in Parijs. Van Mastenbroek zou het onderwerp opnieuw schilderen in 1924 en 1928, zij het op kleinere formaten.