C. (CAREL) WILLINK 1900 Amsterdam - 1983 Amsterdam Tuin met roofvogels

Details

Op het schilderij Tuin met roofvogels is de wolkenlucht werkelijk spectaculair. Zwarte wolken lijken door een stormachtige wind uiteen te zijn geblazen, zodat er een groot stuk blauw zichtbaar wordt. Een fel strijklicht van de laagstaande zon belicht de randen van de wolken. Diezelfde laagstaande zon zorgt ervoor dat de schutting, die het tafereel aan de rechterkant afsluit, een schaduw werpt over vrijwel het hele schilderij. Een van de twee roofvogels zit links in de schaduw, onder de kale booghaag op de grond. De tweede roofvogel vangt juist het licht in de kale boom, die boven de schutting uitsteekt. Een desolaat winterlandschap op de achtergrond versterkt het gevoel van verlatenheid.

Wolken zijn bij Willink altijd belangrijk. Hij verzamelde foto’s van wolkenluchten, die hij op zijn schilderijen gebruikte als het bij de voorstelling paste. Wolken symboliseren en versterken vaak de emotionele inhoud van zijn voorstellingen. Woeste, dreigende, donkere, vreemd gevormde wolken, die zoals hier een groot gedeelte van het doek vullen, zijn typerend voor Willink. Wolken dragen de emotionele lading van het schilderij.

In Tuin met roofvogels creëerde Carel Willink een wereld die op het eerste gezicht helder, precies en bijna klassiek oogt, maar toch op een of andere manier doordrongen is van dreiging, vervreemding en spanning. Het is een schilderij vol contrasten: de formele tuin met rechte heggetjes in het grind tegenover het beboste berglandschap in de verte; de donkere roofvogel in de schaduw tegenover de lichte in de zon, en de ronde transparante loofboog tegenover de rechte, massieve schutting. De dieren zijn niet in hun natuurlijke omgeving afgebeeld, maar in een door mensen gecultiveerd park, waar ze zich toch op hun gemak lijken te voelen. De wilde natuur is vlakbij, maar ze blijven in de tuin.

Het vervreemde effect ontstaat door alle tegenstellingen. Het is alsof een grote ramp de mensheid heeft uitgeroeid en de dieren de wereld hebben overgenomen. Aan de andere kant is de tuin zo netjes verzorgd en zijn de heggetjes zo strak geknipt, dat er niet lang daarvoor nog mensen aanwezig moeten zijn geweest.

Ook een indrukwekkende weidse verte op de achtergrond is een vast bestanddeel van Willinks schilderijen. Vaak is er een eindeloze diepte, net zoals hier. Willink noemde dat zelf een ‘escape’: een uitweg aan de horizon om te ontsnappen aan de dreiging die vaak over zijn wereld hangt. In Tuin met roofvogels ziet het landschap in de verte er weinig aanlokkelijk uit; veel hoop biedt het niet.

Zoals alles op Willinks schilderijen heeft ook deze bijzondere lucht werkelijk bestaan, op enig moment. Hij fotografeerde wolkenluchten, die hij soms vele jaren later gebruikte als zo’n lucht paste bij de compositie die hij schilderde. Hoewel alles op het schilderij herkenbaar en waarheidsgetrouw oogt, is het geen directe weergave van de realiteit. Willink schilderde nooit buiten. Voor gebouwen, dieren, landschappen en wolken gebruikte hij foto’s uit tijdschriften, kranten of door hemzelf gemaakt. Hij schilderde ze nauwgezet na, maar combineerde en manipuleerde ze subtiel tot nieuwe onbestaande werelden. Dit procedé leidt tot wat we magisch realisme zijn gaan noemen: een overtuigende werkelijkheid die onmogelijk is. Willink hield niet van die term: “Zelf voel ik me helemaal geen magisch realist, ook geen surrealist: mijn kunst is meer ‘imaginair realisme’. De uit de verbeelding geschilderde werkelijkheid.” In Tuin met roofvogels versterkt die schijnbare werkelijkheid met fotografische precisie juist het gevoel van vervreemding. Alles is scherp, helder en logisch en toch klopt het niet.