C. (CAREL) WILLINK 1900 Amsterdam - 1983 Amsterdam Melpomene

Details

Op een bordes staat een beeld dat door een geheimzinnig strijklicht wordt beschenen. Het is een verweerd en bemost beeld, dat naar een ander beeld in de verte lijkt te kijken. Dit tweede beeld staat wat lager in een parkachtig landschap met kronkelende paden en hoge bomen, met op de achtergrond een weids, bergachtig landschap waar een brede rivier doorheen stroomt. De diepte is eindeloos. Er is geen wolkje aan de lucht, het lijkt windstil. De lange schaduwen en het scherpe licht van een laagstaande zon geven het schilderij een bijzondere spanning. Een krant verwoordde het in 1946 als volgt: “Een laatste licht houdt door zijn gloed nog bij elkaar wat eigenlijk al bedorven is. (...) De beelden staan nog net, weerloos onder schimmel, schilfering en groene verweering.”

Het beeld bestaat echt. Het is de muze Melpomene, herkenbaar aan het toneelmasker op haar achterhoofd. Zij was een van de negen muzen uit de Griekse mythologie en de schutspatrones van de tragedie. Het beeld, uit ca. 1665, komt uit het atelier van de Nederlandse beeldhouwer Rombout Verhulst en bevindt zich in de collectie van het Rijksmuseum. Tegenwoordig wordt het beeld overigens Prudentia genoemd: de Voorzichtige Wijsheid, die zowel naar voren als naar achteren kijkt.

Het tweede beeld in de verte langs het pad is het pendant van het eerste. Het stelt het Noodlot voor, in de gedaante van een van de drie mythologische schikgodinnen, die de levensdraad van de mens spint, afmeet en tenslotte afknipt. Het beeld draagt een spinklos en een schaar. Zij is Morta, de godin die de levensdraad van de mens afknipt, zodat hij sterft. De Tragedie en het Noodlot: deze thematiek past bij het jaar waarin het schilderij werd gemaakt. Nooit was de wereld somberder dan in het laatste oorlogsjaar, 1945.

Tijdens de oorlog had Carel Willink gewoon doorgewerkt, ook tijdens de hongerwinter. Hoewel de Duitsers zijn werk bewonderden, weigerde hij te exposeren of zijn werk aan de bezetters te verkopen; inkomsten had hij dus nauwelijks. Naar eigen zeggen zagen hij en zijn vrouw Wilma geel als saffraan door de honger. Willinks weduwe, Sylvia Quiël, vertelde later dat Willink dit schilderij in de hongerwinter ruilde tegen levensmiddelen met de latere burgemeester van Utrecht, jonkheer mr. C.J.A. de Ranitz, toen werkzaam bij het Nederlandse Rode Kruis. De Ranitz was inderdaad de eerste eigenaar van Melpomene. Het is overigens ook goed mogelijk dat hij het schilderij kocht op de eerste tentoonstelling van Willinks werk na de oorlog, bij de Amsterdamse kunsthandel Huinck & Scherjon.

In de oorlog was Willinks wereld veel kleiner geworden en hij vond zijn motieven in de tuin van het Rijksmuseum, aan de overkant van de gracht. Sinds 1935 woonde Willink in een groot huis aan de Amsterdamse Ruysdaelkade, met uitzicht op het Rijksmuseum. Tot aan zijn dood maakte hij al zijn schilderijen daar, in zijn zolderatelier. Vanaf ongeveer 1935 doken klassieke standbeelden steeds vaker op in Willinks werk, meestal geplaatst in een omgeving waar je ze niet verwacht. Hij was minder geboeid door perfecte, oorspronkelijke beelden uit de oudheid en juist meer door verweerde exemplaren die hij zag in tuinen en parken, zoals bij het Neues Palais in Potsdam, in Versailles en in de tuin van het Rijksmuseum. Doordat deze beelden beschadigd en met mos begroeid waren, kregen ze een sfeer van weemoed en verval. Die uitstraling sloot goed aan bij Willinks sombere kijk op de wereld. Toch is er altijd een sprankje hoop in zijn werk. Ontsnapping is mogelijk. De brede rivier op de achtergrond van ons schilderij vormt een weg naar een wellicht betere wereld.