A.C.P. (CHARLEY) TOOROP 1891 Katwijk - 1955 Bergen Papavers

Details

Op het schilderij Papavers zijn drie bloemen in close-up afgebeeld. Ze vullen het beeldvlak volledig, tegen de achtergrond van een klein bosje. We zien zelfs een stukje lucht. Toch lijkt er nauwelijks ruimte in het schilderij te zijn. De diepe, verzadigde roden van de klaprozen steken levendig af tegen de koelere, vaak blauwachtige of grijsgroene achtergrond. Dit kleurcontrast verhoogt de intensiteit van de voorstelling en trekt de blik onvermijdelijk naar de bloemen. Het samenspel tussen warme en koele tonen versterkt het gevoel van diepte en laat de klaprozen bijna tastbaar naar voren komen. Het is een portret van drie klaprozen, even intens als de portretten waarmee Charley Toorop beroemd werd.

Dit schilderij was een geschenk van Charley Toorop aan haar vriend Jaap Hemelrijk, ter gelegenheid van zijn 40-jarig huwelijk in 1956. Hemelrijk was rector van het Murmellius Gymnasium in Alkmaar en woonde in Bergen, waar ook Charley Toorop sinds 1921 woonde in haar atelierwoning De Vlerken. Deze villa, die ze met hulp van haar vader had laten bouwen, was een belangrijke plek voor haar. Hier had ze een goed atelier, waar bekende schilders, architecten en schrijvers zoals Leo Gestel, Gerrit Rietveld en Adriaan Roland Holst graag kwamen. Charley Toorop reisde veel en verhuisde vaak, maar De Vlerken hield ze haar hele leven. Hemelrijk behoorde tot de groep, veelal kunstzinnige, vrienden die daar bijeenkwamen. Hij had grote belangstelling voor moderne kunst. Hij vulde zijn school met schilderijen die hij had geleend van de Bergense kunstverzamelaar Piet Boendermaker en was betrokken bij de kunstenaars van de Bergense School. In 1932 was hij één van de initiatiefnemers van de Bergense Kunstkring. Bekende schilders, waaronder Charley Toorop, brachten een schilderij in en de inwoners van Bergen konden erop bieden. De hoogste bieder kreeg het schilderij; de opbrengst werd gebruikt om jonge kunstenaars in moeilijkheden te ondersteunen.

Als dochter van de succesvolle kunstenaar Jan Toorop had Charley de kunst van huis uit mee. Te oordelen naar de vele kinderportretten die haar vader van haar maakte, bracht ze veel tijd door in zijn atelier. Toch was ze niet voorbestemd om kunstenaar te worden; haar ouders wilden dat ze een carrière als musicienne zou nastreven. Met kenmerkende vastberadenheid wist ze zich desondanks te vestigen als schilderes met een eigen unieke stijl: een solide, intens expressief realisme. Aanvankelijk werkte ze in een kubistische en expressionistische stijl. Begin jaren dertig vond ze haar eigen vorm, waarin ze een eigenzinnig oeuvre creëerde; een krachtig realisme, met scherp gedefinieerde vormen en expressieve kleuren. Hiermee werd ze één van de belangrijkste Nederlandse kunstenaars van de 20e eeuw, die een prominente positie innam in een toen door mannen gedomineerde kunstwereld.

Toorop werd beroemd om haar indringende portretten met grote ogen. Aanvankelijk schilderde ze voornamelijk landschappen en (zelf)portretten. Vanaf 1930 richtte ze zich op arbeiders en boeren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verschoof haar belangstelling naar gewone mensen die onder de ellende van de oorlog leden. Vooral in de tweede helft van haar leven schilderde ze ook vaak stillevens, bloemen en bomen. Papavers toont, net als de portretten, dezelfde intense manier van kijken. Voor de toeschouwer worden de klaprozen meer dan bloemen: ze zijn onontkoombaar aanwezig. Toorop streefde naar een intense weergave van de werkelijkheid, zoekende naar haar eigen bevlogen kunstenaarschap. Realisme was haar uitgangspunt. Vandaaruit zette ze haar eerste stappen naar wat ze zelf 'geïnspireerde verbeelding' noemde: een intensere beleving van de natuur. In Papavers toont Toorop haar streven naar die 'geïnspireerde verbeelding'. Realisme blijft de basis, maar de expressieve kracht en monumentale compositie tillen het onderwerp boven het alledaagse uit. Ze bleef trouw aan de zichtbare werkelijkheid, maar wilde tegelijkertijd een diepere emotionele laag aanspreken. Volgens H.P. Bremmer, kunstadviseur van Helene Kröller-Müller, was zij de opvolgster van Van Gogh. Hij zei: "[Charley Toorop] is iemand die het leven durft aan te kijken, zoals slechts weinigen die gave bezitten."