F. (FERDINAND) HART NIBBRIG 1866 Amsterdam - 1915 Laren In de Eifel

Details

Ferdinand Hart Nibbrig wilde het effect van het licht op het landschap schilderen. Hij koos altijd een plek waarvandaan het uitzicht eindeloos was en schilderde dat vanaf een hooggelegen standpunt. Hart Nibbrig vond geschikte landschappen in de duinen rond het Zeeuwse dorp Zoutelande, in Zuid-Limburg, op de Utrechtse Heuvelrug en zoals hier, in de Duitse Eifel. Tussen 1904 en 1909 bezocht Hart Nibbrig de Eifel, waar hij de heuvels introk om ook hier het dal te schilderen vanaf een hooggelegen standpunt. Het effect van de enorme weidse ruimte werkt op de beschouwer als een panorama. Je voelt je opgenomen in het landschap. Doordat het beeld niet begrensd is door beeldelementen links en rechts, zoals meestal in de traditionele landschapsschilderkunst, wordt het panoramische effect nog versterkt. De ruimte lijkt eindeloos. Dit panorama in de Eifel is opgebouwd uit drie plans. Op de voorgrond zien we de velden, waarop elk grassprietje en elk bloemetje individueel geschilderd lijkt te zijn. Het middenplan bestaat uit verschillend gekleurde vakjes, akkers waarop verschillende gewassen groeien. Hier zitten de details vooral in de realistisch geschilderde bomen. Op het achterste plan zijn er de beboste heuvels, die een schittering hebben gekregen door kleine lichte stipjes. Hart Nibbrig’s biograaf P.H. van Moerkerken heeft dit effect in 1901 treffend omschreven. Volgens hem wilde de schilder “die tinteling van licht, die zuiverte van atmospheer, welke zo lang reeds zijn begeerte was geweest” vastleggen. Dat is hem in ons schilderij buitengewoon goed gelukt. Die tinteling van het licht was waar het om ging en die wist Hart Nibbrig te bereiken door het vrij toepassen van de stippeltechniek die hij ontdekt had in Frankrijk. In de jaren tachtig van de negentiende eeuw had hij korte tijd in Parijs gestudeerd, waar hij Theo van Gogh had leren kennen. Via hem en de kunsthandel waar hij werkte, raakte hij onder de indruk van het werk van Camille Pissarro, Edgar Degas en Georges Seurat, maar ook van Theo’s broer Vincent, die korte verftoetsen gebruikte om het schilderij een emotionele lading te geven. Terug in Nederland kostte het Hart Nibbrig nog enige tijd zich los te maken van de sfeer van de Haagse School. Met de aan moderne Franse technieken ontleende manier van schilderen bereikte hij een grote verfijning, waarvan ons schilderij één van de hoogtepunten is. Hart Nibbrig bleef overigens niet altijd in de pointillistische stijl schilderen. Zijn werk was nog volop in ontwikkeling toen hij, veel te vroeg, in 1915 overleed.
Zijn manier van schilderen geeft een helder, tintelend effect, ideaal voor het vastleggen van het zonlicht op een landschap. Hart Nibbrig gebruikte deze techniek op een weinig dogmatische manier. Hier heeft hij het pointillé, zeker op de voorgrond, ook realistisch gebruikt. Een criticus zag er in 1910 iets heel nieuws in: “Zoo was het voor ons wel iets van een nieuwe schoonheid in ons landschap, waarop Nibbrig met zijn meest-geslaagde werk heeft gewezen. Men kan zeggen dat hij van dit landschap een versmaden kant heeft ontgonnen. Hij heeft ook in ons landschap leeren zien de schoonheid van het gelijkmatig door de zomerzon beschenene. Hij heeft in die strakke en felle aspekten, als onder de vloeden van de lichtzee de akkers van rog en boekweit in goud- en zilver-banen als helle kleurvakken licht-trillend gestreken liggen, een nieuw en dekoratief schema gevonden voor een eigen landschapskunst”. Het Rijksmuseum bezit een tekening van exact hetzelfde landschap, die waarschijnlijk als voorstudie voor ons schilderij heeft gediend.