J.C.B. (JAN) SLUIJTERS 1881 's-Hertogenbosch - 1957 Amsterdam Affiche tentoonstelling Jan Sluijters, Stedelijk Museum Amsterdam

Details

Op 17 december 1951 werd Jan Sluijters zeventig jaar. Op deze dag opende in het Stedelijk Museum in Amsterdam een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk. Deze eretentoonstelling kreeg enorm veel aandacht in de pers en bevestigde Sluijters’ positie als de grootste van de levende Nederlandse kunstenaars. “Een reus onder de meesters”, kopte de Volkskrant. “Een voorbeeld voor de jongeren”, zei de burgemeester van Amsterdam.

Op de tentoonstelling, die later ook in Eindhoven te zien was, zag heel Nederland een samenvatting van een grote carrière. Sluijters was de beroemdste levende kunstenaar van Nederland en de belangrijkste portretschilder. Hij was begonnen als groot vernieuwer, die met zijn experimenten de kunst in Nederland een nieuwe weg had gewezen. Hij had niet, zoals Mondriaan, gekozen voor de abstracte kunst als consequentie van zijn experimenten, maar was uitgekomen bij een gematigd expressionistische stijl die onmiddellijk herkenbaar is. Zijn werk was te zien op grote solotentoonstellingen in belangrijke musea; hij ontving prijzen en erepenningen en vertegenwoordigde het land op internationale exposities. Ter gelegenheid van zijn eretentoonstelling vatte hij zijn kunstenaarschap zelf, met valse bescheidenheid, als volgt samen: “Mijn ontwikkelingsgang als kunstenaar, van geboorte tot heden, biedt zo weinig verrassende en emotionele gebeurtenissen, dat het voor velen, die een kunstenaar als een heel apart wezen zien, wel een teleurstelling moet zijn het zeer beknopte verhaal te vernemen van een doodgewoon normaal mens die nu eenmaal voor schilder in de wieg was gelegd.”

Wie aan Jan Sluijters denkt, denkt meteen aan zijn sensuele naakten, omringd door bonte stoffen en vaak vergezeld van weelderige boeketten. Sluijters schilderde in zijn lange carrière allerlei onderwerpen: landschappen, stillevens, bloemstukken en portretten. Toch is hij bij een groot publiek vooral bekend geworden als schilder van vrouwen, gekleed of naakt. Op zijn eretentoonstelling was het meest opvallende schilderij het grote doek La joie de peindre (De vreugde van het schilderen), waarop tegen een felgekleurde achtergrond een weelderig naakt zich uitstrekt op een divan, met naast haar een enorm boeket bloemen en een stilleven op de voorgrond. De tentoonstelling ontleende er zelfs haar officieuze titel aan. Dit doek vatte samen waar het bij Sluijters om gaat: puur visueel plezier. Het plezier in het schilderen spat van elk doek af dat Sluijters in zijn lange carrière heeft geschilderd.

Toen Jan Sluijters zelf het affiche voor zijn tentoonstelling ontwierp, lag het onderwerp dus voor de hand: een naakte vrouw. Felle kleuren en zwierige vormen kenmerkten telkens de affiches die Sluijters maakte, en het vrouwelijk naakt vormt ook hier weer de centrale aandacht. Hij ontleende het ontwerp aan het schilderij Zittend naakt met spiegelbeeld uit ca. 1935. Met behulp van een ruitjespatroon zette hij de voorstelling over op het ontwerp. De kleuren werden aangepast om een ontwerp te creëren dat de aandacht zou trekken. Het uiteindelijke affiche werd in verschillende kleuren gedrukt, waarbij steeds de kleur van de vrouw en haar spiegelbeeld contrasteren. Zo is er een versie met een oranje naakt en een groen spiegelbeeld, en een met een roze tegenover een gele vrouw.

Juist in deze naoorlogse jaren heerste er opnieuw een revolutionaire stemming in de Nederlandse kunst, net als aan het begin van de eeuw toen Jan Sluijters zelf de kunstwereld op zijn kop had gezet. Hij steunde de experimenten van Cobra van harte, maar waarschuwde tegen “het verwaarlozen van het metier”. “We kunnen niet doen alsof er tussen de primitieven en onze tijd niets meer is geweest.” Zelf had hij altijd vastgehouden aan de realiteit. “De veel geroemde fantasie bestaat in wezen niet. Men kan geen kleur of vorm maken die nog niet bestaat”, zei hij in een interview ter gelegenheid van zijn zeventigste verjaardag.

Na zijn dood op 8 mei 1957 werd hij met veel eerbetoon vanuit het Stedelijk Museum, waar hij lag opgebaard, op Zorgvlied begraven.