J.C.B. (JAN) SLUIJTERS 1881 's-Hertogenbosch - 1957 Amsterdam Staand naakt

Details

Jan Sluijters heeft in zijn lange carrière talloze onderwerpen geschilderd: landschappen, stillevens, bloemstukken en portretten. Toch is hij bij een groot publiek vooral bekend geworden als schilder van vrouwen. Vooral door zijn naakten verwierf hij faam, maar aan het begin ook kritiek. Zijn naakten werden vaak als aanstootgevend ervaren. In de preutse tijd aan het begin van de 20e eeuw was het realistische naakt zeker geen algemeen aanvaard onderwerp in de beeldende kunst. In de kunstgeschiedenis zijn vaak naakte mensen te zien op schilderijen en beeldhouwwerken, maar meestal in een mythologische of Bijbelse setting. Er was altijd een hogere betekenis in het kunstwerk die de naakten acceptabel maakte. Sluijters behandelde zijn vrouwelijke modellen als een individueel onderwerp, als objecten van schoonheid, zonder het naakt in een verhalende context te plaatsen. Zijn schilderijen veroorzaakten dan ook in de eerste decennia van de 20e eeuw veel opschudding. Twee series naakten uit 1911 werden zelfs verwijderd uit de tentoonstelling van De Moderne Kunstkring in het Stedelijk Museum in Amsterdam, omdat zij ‘onbehoorlijk, onkuis, aanstootgevend en ergerlijk voor het publiek’ zouden zijn. Zelfs in de jaren veertig gebeurde het nog dat zijn naakten op last van de burgemeester uit een tentoonstelling werden verwijderd. Tegenwoordig behoren deze schilderijen tot zijn meest geliefde doeken.

In het begin poseerden vooral zijn eerste en tweede echtgenotes - Bertha en Greet - voor hem. Vanaf de jaren twintig werkte hij vaker met andere modellen. Tijdens zijn lange carrière bleef het vrouwelijke naakt één van Sluijters’ favoriete onderwerpen, bij voorkeur gecombineerd met een kleurig element zoals een boeket bloemen of bonte stoffen. Vaak voegde hij stillevenmotieven toe. Op ons schilderij zien we een model dat we in de jaren dertig vaker tegenkomen. De jonge blonde vrouw, die veel lijkt op de bekende Eva uit Museum Arnhem, is hier afgebeeld als schildersmodel in de studio. Zij poseert voor een blauwgrijs gordijn waartegen enkele schilderijen zijn neergezet. De compositie wordt aan de linkerkant afgesloten door een rode lap stof.

In de late jaren twintig was Jan Sluijters, na jaren van experimenteren, geleidelijk teruggekeerd naar een directe en onopgesmukte realistische manier van schilderen. De werkelijkheid werd door hem niet langer geïdealiseerd of vervormd; de schoonheid van die werkelijkheid stond centraal. “Hij die jarenlang hartstochtelijk met complicaties heeft geworsteld, is eindelijk op weg naar eenvoud. Zonder het hele spectrum op te geven, groeien alle genres naar eenvoud en natuur. Geen wervelwinden meer in zijn stillevens, het vuurwerk is gedoofd, zijn draaiende caleidoscoop grijpt de overweldigde toeschouwer niet meer”, schreef een criticus. Die eenvoud spreekt ook uit ons schilderij. “Er heerst een comfortabele stilte rond de prachtige objecten en wanneer zo’n aristocratisch naakt zich bij het tafereel voegt, zal een diepgaande eenvoud de aandacht van de toeschouwer volledig in beslag nemen. Deze naakten, ontdaan van elk mogelijk ‘isme’, worden weergegeven in nobele majesteit; alle geweld is verbannen, een tedere menselijkheid stroomt door de milde vormen”, vervolgde hij.

In zijn vroege jaren had Sluijters vrijwel alle nieuwe -ismen in de schilderkunst verwerkt: fauvisme, luminisme en expressionisme, totdat hij zijn eigen stijl had gevonden. Net als veel andere kunstenaars in de jaren twintig maakte hij een retour à l’ordre: een terugkeer naar een gematigd klassiek figuratieve stijl. Maar zijn terugkeer naar het realisme maakte hem allesbehalve een ouderwetse schilder. Want wat niet veranderde, was zijn enorme plezier in het schilderen en zijn uitbundige en geraffineerde kleurgebruik. Zelfs na de oorlog bleef zijn werk een belangrijke inspiratiebron voor de kunstenaars van de CoBrA-beweging. De criticus Kasper Niehaus schreef: ‘Hij stak alle stromingen over zonder erin te verdrinken.’ In contrastrijke, felle kleuren en stoutmoedige verfstreken ontstonden kleurrijke landschappen, uitbundige bloemstillevens en portretten van prominente Nederlanders. Sluijters maakte veel liefdevolle portretten van zijn gezin, maar vrouwen, naakt of gekleed, bleven zijn favoriete onderwerp.