I.L. (ISAAC) ISRAELS 1865 Amsterdam - 1934 Den Haag Spaanse danseres, La Feria, Parijs

Details

Een Spaanse danseres staat recht voor ons, de ene hand in de zij, het lichaam licht gedraaid. Haar blik is donker en uitdagend. Zij is zoals we verwachten bij Isaac Israels, niet uitgewerkt tot in de details, maar met een paar snelle toetsen neergezet. De roodbruine Spaanse jurk, de zwarte haren en de donkere ogen zijn net genoeg uitgewerkt. De verf is los en snel aangebracht, maar altijd trefzeker: de houding, de hand, de blik, de uitwaaierende plooien van de jurk: het schilderij leeft. Isaac Israels had niet veel nodig om een figuur tot leven te wekken.

In zijn Parijse jaren was Israels voortdurend op zoek naar beweging, leven en licht in het moderne stadse leven. Hij vond zijn onderwerpen op straat, in parken, in cafés, theaters, modehuizen en danszalen. Vanaf 1904 woonde hij aan de Boulevard de Clichy, aan de rand van Montmartre. Dat was toen een wijk vol cabarets, cafés-chantants en dansgelegenheden; een levendige uitgaanswereld die precies paste bij zijn temperament. Israels hield van het vluchtige moment, van wat maar even zichtbaar was en daarna alweer verdween. In 1913 raakte hij in de ban van de Spaanse Flamenco. In Montmartre was er een authentieke Spaanse danstent geopend, La Feria. Het was een replica van een Andalusisch café met een tablao; een klein podium waarop gedanst werd en muziek gemaakt. In een brief aan zijn vriend Frans Erens schreef Israels: “Er is hier nu een ‘cabaret de danse’, zeer authentiek Spaans, dat het niet ontbreekt aan couleur locale.” Hij maakte verschillende schilderijen en pastels van wat hij daar zag. In sommige versies zien we de danseres op het podium in een vol café, begeleid door gitaristen en palmas (handgeklap). Ons schilderij is geen folkloristische voorstelling, noch registratie van een optreden. Hier heeft Isaac Israels de voorstelling geconcentreerd tot één figuur: de danseres zelf. Hij heeft haar waarschijnlijk gevraagd om in zijn atelier te komen poseren.

De achtergrond is bijna leeg gehouden, in lichte grijsblauwe en roomkleurige tonen. Daardoor komt alle nadruk te liggen op de vrouw in haar donkere, roodbruine jurk. Zij is niet midden in een dansbeweging gevangen, maar ze maakt een alerte en zelfbewuste indruk. Haar houding verraadt nog de energie van de dans en tegelijkertijd de pose van iemand die gewend is dat er naar haar gekeken wordt.

De fascinatie voor Spanje liep als een rode draad door Israels’ leven. Al in 1889 zag hij, op de Wereldtentoonstelling in Parijs, samen met Frans Erens, een optreden van Juana Vargas, "La Macarrona", een van de grootste flamencodanseressen ooit. Zij maakte bij die gelegenheid haar internationale debuut. Erens beschreef later in het prozagedicht Gitanas hoe dat was: Roodgloeiend de roos op het zwartgloeiend haar, komt Maccarona vooruit; trekt scherp haar gezicht, spits en roodbruin met vinnig-zwarte oogen. Zij stampt op den grond en lacht in een blank zwarten oogenstraal. En zij stampt en stampt en lacht ondeugend en de anderen schreeuwen, vooruit-krijtend de stampende begeerte, de prikkelende lust.

Bij veel Nederlandse kunstenaars aan het einde van de 19de en het begin van de 20ste eeuw was Spanje een geliefd thema. Ook Isaacs collega’s Jacobus van Looy, Piet van der Hem, Kees Maks en Jan Sluijters gingen naar Spanje en kwamen terug met schilderijen van flamencodanseressen, kleurig geklede Gitanas en stierenvechters. Om het overlijden van Isaacs moeder in 1894 te verwerken maakte hij samen met zijn vader en Frans Erens een reis door Spanje. Van Isaac is er slechts een schetsboekje van deze reis overgebleven. Zijn vader maakte wel veel schetsen en gaf zelfs een boek uit met zijn reisverslag, waarin hij schrijft over de mooie vrouwen met bloemen in hun zwarte haar. Isaac ging na deze reis steeds meer buiten werken en zijn palet werd lichter en kleuriger. Israels kwam vaak terug op dit onderwerp. In de talloze tekeningen, aquarellen, pastels en olieverfschilderijen die hij maakte in het woelige uitgaansleven van Montmartre vormen de werken uit La Feria een bijzonder hoogtepunt. Hij vond hier zijn liefde terug voor de Spaanse cultuur.